ΒΑΡΔΟΥΣΙΑ

Υπάρχουν βουνά που σε καλωσορίζουν και βουνά που πρέπει να μοχθήσεις για να τα γνωρίσεις. Τα Βαρδούσια ανήκουν αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Προβάλλουν από μακριά επιβλητικά· οι μυτερές κορυφές, οι αέρινες κόψεις και οι κάθετες ορθοπλαγιές τους συνθέτουν ένα από τα αγριότερα ορεινά τοπία της  κεντρικής Ελλάδας. Εδώ η φύση κυριαρχεί επί αιώνες, επιβάλλοντας τους δικούς της κανόνες σε ανθρώπους και ζώα.

Τα Βαρδούσια συνδέονται με μια σκοτεινή και άγρια μυθολογική παράδοση. Σύμφωνα με παλαιούς θρύλους, στα έγκατα του βουνού κατοικούσαν οι Λάμιες, δαιμονικά πλάσματα που παραμόνευαν σε φαράγγια και σπηλιές, μάγευαν βοσκούς και διαβάτες ή τους άρπαζαν και τους έσερναν στα έγκατα του βουνού. Παρά την άγρια μορφολογία του, οι αρχαίες παραδόσεις τοποθετούσαν στην ίδια περιοχή και τις Μούσες, προσδίδοντας μια μυστηριακή ισορροπία ανάμεσα στη δημιουργία και το δέος της φύσης.

Στην αρχαιότητα το βουνό ήταν γνωστό ως Κόραξ, όνομα που διατηρείται μέχρι σήμερα στην υψηλότερη κορυφή του. Η ονομασία συνδέθηκε πιθανότατα με τα αρπακτικά πουλιά που κυριαρχούσαν στους ουρανούς της περιοχής, αλλά και με την επιβλητική μορφή του βουνού, που μοιάζει να φρουρεί τα περάσματα ανάμεσα στα περάσματα της ορεινής Ρούμελης.

Για αιώνες τα Βαρδούσια υπήρξαν τόπος ελευθερίας και καταφυγίου. Κατά την Τουρκοκρατία οι δυσπρόσιτες πλαγιές τους προστάτευσαν κλέφτες και αρματολούς που αμφισβητούσαν την οθωμανική εξουσία. Τα μονοπάτια που σήμερα διασχίζουν πεζοπόροι και ποδηλάτες χρησιμοποιούνταν τότε από αγγελιοφόρους, αντάρτες και κλέφτες που γνώριζαν ότι στα βουνά μπορούσαν να βρουν ασφάλεια. Το ίδιο συνέβη και στα χρόνια της γερμανικής κατοχής, όταν οι κορυφές και οι χαράδρες των Βαρδουσίων έγιναν ορμητήρια της Εθνικής Αντίστασης και μάρτυρες σκληρών συγκρούσεων.

Παρά την τραχιά τους εικόνα, τα Βαρδούσια κρύβουν έναν εξαιρετικά πλούσιο φυσικό κόσμο. Ανάμεσα στις περισσότερες από σαράντα κορυφές που ξεπερνούν τα 2.000 μέτρα και στα εκτεταμένα αλπικά λιβάδια τους, φύονται περισσότερα από 1.200 είδη φυτών, εκ των οποίων περίπου 110 είναι ενδημικά της Ελλάδας και τέσσερα αποκλειστικά ενδημικά των Βαρδουσίων. Νέα είδη και καταγραφές εξακολουθούν να προστίθενται κάθε χρόνο, καθώς η τεράστια έκταση του βουνού εξακολουθεί να κρύβει περιοχές ελάχιστα εξερευνημένες.

Στις απόκρημνες πλαγιές φωλιάζουν μεγάλα αρπακτικά πουλιά, όπως χρυσαετοί, σφηκιάρηδες, φιδαετοί και γερακαετοί. Μέχρι πριν από λίγες δεκαετίες, τα Βαρδούσια αποτελούσαν επίσης ένα από τα τελευταία καταφύγια του γυπαετού στην ηπειρωτική Ελλάδα, του εντυπωσιακού αυτού αρπακτικού που σήμερα επιβιώνει μόνο στην Κρήτη.

Από τα θηλαστικά, στα Βαρδούσια συναντά κανείς ζαρκάδια, λύκους, αγριογούρουνα, βίδρες και πολλά μικρότερα είδη. Αναμφισβήτητος όμως πρωταγωνιστής της πανίδας του βουνού είναι το αγριόγιδο, καθώς η παρουσία του εδώ σηματοδοτεί το νοτιότερο όριο εξάπλωσης του είδους στην Ευρώπη.

Όσο σκληρό και απρόσιτο κι αν μοιάζει το βουνό, άλλο τόσο ζεστοί είναι οι άνθρωποι που ζουν στις παρυφές του. Στα χωριά των Βαρδουσίων, και ιδιαίτερα σε εκείνα των δυτικών πλαγιών τους, διατηρείται ακόμη η αυθεντική ρουμελιώτικη φιλοξενία. Άνθρωποι που εξακολουθούν να ζουν κοντά στη γη και τα ζώα, όπως έζησαν για γενιές οι ορεσίβιοι πρόγονοί μας, μοιράζονται πρόθυμα τις ιστορίες τους, αλλά και όσα αγαθά διαθέτουν.

Ίσως τελικά αυτή να είναι η μεγαλύτερη γοητεία των Βαρδουσίων: η σπάνια αντίθεση ανάμεσα στην αγριότητα της φύσης και την ανθρώπινη ζεστασιά. Ένα βουνό άγριο στην όψη, αλλά με βαθιά φιλόξενη ψυχή.

Το bikepacking, αποτελεί την επιτομή της ποδηλασίας βουνού. Και τα Βαρδούσια είναι  αναμφίβολα ένα από τα ωραιότερα μέρη της κεντρικής Ελλάδας για να ταξιδέψεις με ποδήλατο.

Η προτεινόμενη διαδρομή ξεκινά από το χωριό Αθανάσιος Διάκος, όπου προτείνεται και η διανυκτέρευση πριν την ποδηλασία για να αποφευχθεί η πολύωρη οδήγηση. Στο χωριό υπάρχουν ξενώνες, αλλά και αρκετά «φιλόξενα» εκκλησάκια, μέσα και έξω από τον οικισμό, για όσους προτιμούν μια πιο λιτή εμπειρία.

Η πρώτη μέρα ξεκινά ανηφορίζοντας για περίπου 10 χιλιόμετρα σε βατό χωματόδρομο μέχρι τα Μουσουνιώτικα Λιβάδια, περνώντας κάτω από τις επιβλητικές κορυφές Σκόρδα και Γκιώνη το Πλάι. Στη συνέχεια διασχίζει ενεργές κτηνοτροφικές ζώνες με αρκετά δυναμικά τσοπανόσκυλα· για τον λόγο αυτό προτείνεται το πέρασμα να γίνεται νωρίς το πρωί, όταν οι κτηνοτρόφοι βρίσκονται συνήθως στις στάνες τους.

Ακολουθεί μια εντυπωσιακή κατάβαση 17 χιλιομέτρων, η οποία περνά βόρεια από τις πιο εντυπωσιακές κορυφές των Βαρδουσίων. Κατά σειρά ξεδιπλώνονται μπροστά σας το Γιδοβούνι, η Πυραμίδα, το Πάνω Ψηλό, η Πλάκα και το Κάτω Ψηλό, καθώς κινείστε σε έναν δρόμο που σπάνια βλέπει επισκέπτες.

Περνώντας στη δυτική πλευρά του βουνού, η διαδρομή διασχίζει τα χωριά Αρτοτίνα, Διχώρι και Δαφνώνα μέσα από δασωμένους χωματόδρομους και συνεχόμενα ανεβοκατεβάσματα. Η ημέρα ολοκληρώνεται με μια επική κατάβαση προς το χωριό Διακόπι, με διαρκή θέα στη λίμνη του Μόρνου, όπου προτείνεται και η δεύτερη διανυκτέρευση.

Η δεύτερη ημέρα θα μπορούσε να περιγραφεί απλά ως «μια μεγάλη ανηφόρα στην αρχή και μια μεγάλη κατηφόρα στο τέλος». Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ πιο ενδιαφέρουσα. Η ανάβαση των πρώτων 18 χιλιομέτρων και των περίπου 1.400 μέτρων υψομετρικής διαφοράς δεν αφήνει τους παλμούς να πέσουν ούτε για μια στιγμή. Αντίστοιχα, η τελική κατάβαση των 13 χιλιομέτρων και των 1.000 μέτρων υψομετρικής απώλειας αποτελεί μια από τις πιο απολαυστικές στιγμές ολόκληρης της διαδρομής. Και βέβαια, πάντα υπάρχει το επιπλέον κίνητρο: τα πρόβεια παϊδάκια και οι παγωμένες μπύρες που περιμένουν στον τερματισμό.

Συνολικά η διαδρομή δεν παρουσιάζει ιδιαίτερες τεχνικές δυσκολίες, απαιτεί όμως πολύ καλή φυσική κατάσταση. Οι καταλληλότεροι μήνες για να την ακολουθήσετε είναι ο Μάιος και ο Ιούνιος, όταν τα περισσότερα χιόνια έχουν πλέον λιώσει και τα νερά τρέχουν άφθονα στις πηγές, μειώνοντας σημαντικά τις ανάγκες μεταφοράς νερού.