ΝΟΤΙΑ ΚΥΘΗΡΑ

Τα Κύθηρα είναι το απόλυτο μήλο της έριδος του ελληνικού χάρτη, ένα νησί με τόσο πλούσιο χαρακτήρα που πολλοί το διεκδικούν. Οι Επτανήσιοι ορκίζονται ότι είναι το έβδομο νησί τους (απλά αποκομμένο στα νότια), οι Πελοποννήσιοι το βλέπουν σαν φυσική συνέχεια της Λακωνίας, και η Περιφέρεια Αττικής –για λόγους που μόνο η ελληνική γραφειοκρατία καταλαβαίνει– αποφάσισε να το εντάξει στα δικά της λημέρια. Οπότε, τεχνικά κάνεις mountain bike στην «Αθήνα», απλά μερικά ναυτικά μίλια μακριά από το Σύνταγμα.
Λόγω της στρατηγικής τους θέσης, από εδώ πέρασαν διάφοροι και άφησαν το στίγμα τους, δημιουργώντας ένα πολιτισμικό μωσαϊκό που δύσκολα βρίσκεις αλλού. Μινωίτες, Σπαρτιάτες, Βυζαντινοί, Ενετοί, Γάλλοι, Ρώσοι, Τούρκοι και Άγγλοι –όλοι φόρεσαν το στέμμα του κατακτητή στο νησί. Οι πιο «επίμονοι» όμως ήταν οι Βενετσιάνοι, που έμειναν για αιώνες και έδωσαν στα Κύθηρα αυτόν τον αριστοκρατικό, ιόνιο αέρα, και αργότερα οι Άγγλοι, που ήρθαν με τα εξελιγμένα (για την εποχή) μηχανικά τους σχέδια, τους δρόμους και τις υποδομές.
Η παρουσία όλων αυτών των κατακτητών διαμόρφωσε και τον ίδιο τον χαρακτήρα του νησιού. Στα Κύθηρα δεν υπάρχει το κλασικό, ομοιόμορφο μοτίβο του Αιγαίου. Η αρχιτεκτονική των χωριών ισορροπεί ανάμεσα στην αυστηρή ενετική οχύρωση, τη φινέτσα των επτανησιακών αρχοντικών και την απλότητα της Μάνης. Ακόμα και η ντοπιολαλιά κρατάει μέχρι σήμερα ιταλικές λέξεις και μια χαρακτηριστική, τραγουδιστή επτανησιακή προφορά, δημιουργώντας μια αίσθηση ότι σε κάθε στροφή του δρόμου αλλάζεις και χώρα.
Αυτή η διαδοχή αποτυπώνεται ιδανικά στα δύο πιο εμβληματικά μνημεία του νησιού, από τα οποία περνάει η διαδρομή μας και τα οποία αντιπροσωπεύουν τις δύο πιο επιδραστικές αυτοκρατορίες που πέρασαν από εδώ. Η ενετική κληρονομιά δεσπόζει επιβλητικά στο Κάστρο της Χώρας, το οποίο οι Βενετσιάνοι ξεκίνησαν να χτίζουν τον 13ο αιώνα και ολοκλήρωσαν το 1503. Γνωστό και ως «Μάτι της Κρήτης», το κάστρο χτίστηκε σε αυτό το στρατηγικό σημείο για να προσφέρει τον απόλυτο έλεγχο στα περάσματα των πλοίων προς το Αιγαίο, με τα τείχη, τις παλιές πυριτιδαποθήκες και το Παλάτι του Προβλεπτή να διατηρούν ζωντανή τη μεσαιωνική του αύρα μέχρι σήμερα. Από την άλλη, η μετάβαση στην αγγλική περίοδο του 19ου αιώνα φέρνει στο προσκήνιο την κατασκευαστική πειθαρχία των Βρετανών, με αποκορύφωμα το εντυπωσιακό Γεφύρι του Κατουνίου που ολοκληρώθηκε το 1826. Πρόκειται για το μεγαλύτερο πέτρινο γεφύρι που κατασκευάστηκε ποτέ στην Ελλάδα, με μήκος 110 μέτρα και 13 απόλυτα συμμετρικά τόξα, για το οποίο ο τοπικός θρύλος λέει ότι ο Άγγλος Τοποτηρητής Μακφέιλ επιστράτευσε όλη αυτή τη μηχανική ακρίβεια κυρίως για να φτάνει πιο γρήγορα στο Κατούνι, όπου τον περίμενε η αγαπημένη του.
Μετά την πλούσια αρχιτεκτονική και την ιστορία του νησιού, η ίδια εντυπωσιακή ποικιλία χαρακτηρίζει και τη φύση των Κυθήρων. Η χλωρίδα εδώ επιφυλάσσει συνεχείς εκπλήξεις, παρουσιάζοντας ένα σκηνικό που αλλάζει πρόσωπο μέσα σε ελάχιστη απόσταση. Από τη μία πλευρά, συναντά κανείς ένα τυπικά κυκλαδίτικο, λιτό τοπίο, όπου κυριαρχούν οι ξερολιθιές, το άγριο φασκόμηλο, το θυμάρι και η περίφημη σεμπρεβίβα—το μικρό κίτρινο λουλούδι του νησιού που μένει αναλλοίωτο στον χρόνο. Από την άλλη, αυτή η γυμνή ομορφιά δίνει ξαφνικά τη θέση της σε καταπράσινες, δροσερές ρεματιές γεμάτες με τρεχούμενα νερά, αιωνόβια πλατάνια και πυκνή βλάστηση που θυμίζει περισσότερο την ηπειρωτική Ελλάδα παρά νησί.
Τέλος, σε επίπεδο ορνιθοπανίδας, εξαιτίας της γεωγραφικής θέσης του νησιού αλλά και του έντονου ανάγλυφου περιμετρικά με τις πολλές απολήξεις φαραγγιών, τα Κύθηρα αποτελούν ένα σημαντικό ενδιάμεσο σταθμό ξεκούρασης και τροφής για τα μεταναστευτικά πουλιά. Έχουν καταγραφεί πάνω από 200 διαφορετικά είδη και περίπου 20 που διαμένουν μόνιμα, εκ των οποίων το πιο εντυπωσιακό είναι η γερακίνα – που αν είστε τυχεροί όπως εμείς, μπορεί να συναντήσετε και να θαυμάσετε στο κομμάτι πάνω από τη Φελωτή, στη διαδρομή που σας προτείνουμε.

Αφετηρία της διαδρομής το παραλιακό χωριό Καψάλι, το οποίο είναι και το επίνειο της Χώρας. Κατευθυνόμαστε προς τη Χώρα και ακριβώς πριν το γεφύρι του Καψαλίου αφήνουμε τον κεντρικό δρόμο, και κινούμαστε βόρεια μέσω χωματόδρομων κακής βατότητας και με μεγάλη κλίση. Ο συνδιασμός αυτός κάνει το συγκεκριμένο κομμάτι ως το πιο απαιτητικό της διαδρομής, τόσο σε επίπεδο φυσικής κατάστασης όσο και τεχνικής δυσκολίας. Όσο προχωράμε, σταδιακά η κλίση γίνεται πιο ήπια και το τεραίν μαλακώνει. Έχουμε μπει πλεόν στην περιοχή Φυρόι ( φυρό=κόκκινο – από το κοκκινόχωμα της περιοχής) και όπως μαρτυράει το όνομα της, μας διευκολύνει τη ζωή. Προχωράμε με στόχο να ανέβουμε σε ένα από τα ψήλοτερα μέρη του νησιού, την εκκλησία των Αγίων Ακινδύνων, και σίγουρα ένα από τα σημεία με την εντυπωσιακότερη θέα του νησιού, τόσο στον κόλπο του Καψαλίου όσο και τα Αντικύθηρα και την Κρητη αν το επιτρέπει ο καιρός. Ο δρόμος γίνεται πάλι έντονα ανηφορικός πριν την εκκλησία αλλά το τεραίν γίνεται τσιμεντόδρομος στα απότομα σημεία.
Επόμενος σταθμός το χωριό Λουραντιάνικα. Κατηφορίζοντας από τον ίδιο δρόμο, μετά από λίγο μπαίνουμε σε ένα κομμάτι μονοπατιού πολύ φαρδύ (την ώρα που παραγράφηκε η διαδρομή είχε γίνει πρόσφατος καθαρισμός του μονοπατιού) και στη συνέχεια μέσω δίκτυο ήπιων και ομαλής βατότητας χωματόδρομων θα φτάσουμε σε ένα πολύ σύντομο αλλά αρκετά εντυπωσιακό (λόγω του αναπάντεχου…) μονοπατι μέσα σε δάσος απο κυπαρρίσια.
Μέτα τα Λουραντιάνικα, κινούμαστε σε έναν ήσυχο ασφαλτόδρομο με πολύ ήπια κλίση και στη συνέχεια όταν φτάσουμε σε κεντρικότερο δρόμο, θα κάνουμε μια μικρή παράκαμψή για να ποδηλατήσουμε πάνω από το γεφύρι του Κατουνίου. Μετά την αναστροφή κινούμαστε προς το Λιβάδι, και αφού το διασχίσουμε κάθετα, κατευθυνόμαστε δυτικά, σε ασφαλτοδρομο με ήπια ανηφορική κλίση, προς τη Μονή της Αγίας Ελέσας.
Λίγο πριν τη μονή, μπαίνουμε σε χωματόδρομο κακής βατότητας με κατεύθυνση προς την παραλία της Φελωτής. Αυτό το κομμάτι είναι το πιο εντυπωσιακό της διαδρομής, λόγω του έντονου ανάγλυφου και της ελάχιστης ανθρώπινης παρουσίας και παρέμβασης. Κατηφορικές φουρκέτες μας οδηγούν στη δυτική πλευρά του νησιού, που αν συνδυαστεί με τη δύση του ηλίου κάνει την εμπειρία μοναδική, και στη συνέχεια ανηφορίζουμε προς τη Χώρα, έχοντας στα δεξιά μας το απέραντο γαλάζιο και αριστερά μας την εντυπωσιακή ορθοπλαγιά με τους κάθετους βράχους.
Μετά από αυτό το άγριο κομμάτι, μένει το πιο κοσμοπολίτικο και ασφάλτινο κομμάτι μέχρι τη Χώρα, όπου μπορούμε να κάνουμε στάση στο Κάστρο και στη συνέχεια κατηφορίζουμε από τον φιδίσιο δρόμο, γεμάτο φουρκέτες, ως το Καψάλι.