ΑΡΤΕΜΙΣΙΟ

Τα βουνά Αρτεμίσιο και ο Κτενιάς, μαζί με το Λύρκειο, το Τραχύ και τον Ολίγυρτο, αποτελούν τμήματα της ασβεστολιθικής οροσειράς που εκτείνεται από το Άργος έως τη δυτική Κορινθία, οριοθετώντας τα βορειοανατολικά σύνορα της Αρκαδίας. Το όνομα του Αρτεμισίου προέρχεται, φυσικά, από τη θεά Άρτεμη, καθώς κατά την αρχαιότητα το βουνό ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με τη λατρεία της.

Ο Παυσανίας (γνωστός περιηγητής της αρχαιότητας ) αναφέρει την ύπαρξη ιερών και αγαλμάτων της θεάς στην περιοχή και μεταξύ άλλων γράφει:«…ἀπὸ τούτου μὲν Οἰνόη χωρίον ἐστὶν Ἀργείοις· ὑπὲρ δὲ Οἰνόης ὄρος ἐστὶν Ἀρτεμίσιον καὶ ἱερὸν Ἀρτέμιδος ἐπὶ κορυφῇ τοῦ ὄρους. ἐν τούτῳ δέ εἰσι τῷ ὄρει καὶ αἱ πηγαὶ τοῦ Ἰνάχου…»
(Παυσανίας, Ελλάδος Περιήγησις – Κορινθιακά, μτφ: «Από εκεί και πέρα βρίσκεται η Οινόη, που είναι περιοχή των Αργείων· πάνω από την Οινόη υπάρχει το βουνό Αρτεμίσιο και στην κορυφή του βουνού ιερό της Αρτέμιδος. Σε αυτό το βουνό βρίσκονται και οι πηγές του Ινάχου.»

Στην κορυφή του Αρτεμισίου δε σώζονται λείψανα που να μαρτυρούν την ύπαρξη κάποιου ιερού. Ωστόσο, η διαδρομή διέρχεται από την παλαιά μονή της Παναγίας της Καρυάς, όπου σήμερα σώζεται σταυρόσχημος ναός που αντικατέστησε βυζαντινό ναό του 14ου αιώνα, κτισμένο επάνω στα ερείπια αρχαίου ιερού της Αρτέμιδος.

Πάνω από το μοναστήρι, σε βραχώδες ύψωμα, δεσπόζει το Κάστρο της Καρυάς, γνωστό στους ντόπιους και ως «Καστράκι» ή «Βενετσιάνικο κάστρο». Η ιστορία του δεν είναι πλήρως εξακριβωμένη. Διακρίνονται ίχνη οικοδομικών φάσεων από την αρχαιότητα, τη βυζαντινή και την υστεροβυζαντινή περίοδο, έως και τα πρώτα χρόνια της Ενετοκρατίας. Από τα σωζόμενα δομικά στοιχεία φαίνεται ότι στην κορυφή υπήρχε αρχαία φρυκτωρία. Ένα από τα κτίσματα παρουσιάζει ομοιότητες με οικοδόμημα στον γειτονικό Γουλά της Νεστάνης, το οποίο χρονολογείται στην υστεροβυζαντινή εποχή. Παράλληλα, τα θεμέλια κυκλικού πύργου και η πρόχειρη ξηρολιθοδομή του τείχους παραπέμπουν σε φράγκικη κατασκευή των τελών του 14ου αιώνα. Την περίοδο εκείνη οι «Φράγκοι» της Αργολίδας ήταν οι Ενετοί. Η Βενετία είχε αποκτήσει την περιοχή το 1388 από τη Μαρία ντ’ Ανγκιέν (Marie d’ Enghien) και τον σύζυγό της Πέτρο Κορνάρο. Επομένως, ο χαρακτηρισμός «Βενετσιάνικο κάστρο», που αρχικά φαίνεται υπερβολικός —καθώς οι Ενετοί σπάνια έκτιζαν ορεινά κάστρα με ξηρολιθοδομή— πιθανότατα ανταποκρίνεται στην ιστορική πραγματικότητα.

Στο γειτονικό Λύρκειο πηγάζει ο ποταμός Ίναχος, ο οποίος στην αρχαιότητα υδροδοτούσε το Άργος και περιέρεε τα τείχη της πόλης. Για το λόγο αυτό τον αναφέρει και ο Παυσανίας στο παραπάνω χωρίο. Σύμφωνα με τη μυθολογία, το όνομα «Ίναχος» ήταν το τρίτο κατά σειρά όνομα του ποταμού. Αρχικά ονομαζόταν Καρμάνωρ και αργότερα Αλιάκμονας, από τον ομώνυμο κάτοικο της Τίρυνθας, ο οποίος, σε κατάσταση παραφροσύνης, έπεσε στα νερά του. Αργότερα ο ποταμός πήρε το όνομα του μυθικού ήρωα Ίναχου, πατέρα της Ιούς. Σύμφωνα με τον μύθο, ο Δίας ερωτεύτηκε την Ιώ και την άρπαξε. Όταν ο Ίναχος προσπάθησε να τον καταδιώξει, ο Δίας έστειλε την Ερινύα Τισιφόνη, η οποία τον βασάνισε τόσο, ώστε τελικά τον οδήγησε στα νερά του ποταμού. Από τότε ο Αλιάκμονας μετονομάστηκε σε Ίναχο.

Με σημείο εκκίνησης τον αγροτικό οικισμό Μερκούρι (υψ. 350μ) στους πρόποδες του Αρτεμισίου, η διαδρομή αρχικά κινείται αρκετά ανηφορικά σε σχετικά καλής βατότητας αγροτικούς χωματόδρομους μέσα σε θαμνώδη έκταση και διάσπαρτους ελαιώνες μέχρι τον οικισμό Αρία (η αλλιώς Μάζι – υψ. 650μ). Στη συνέχεια ένας ξεκούραστος πρώην ασφαλτόδρομος και νυν χαλικόδρομος οδηγεί εύκολα λίγο έξω από την Καρυά (υψ. 700 μ) την οποία μπορείτε να επισκεφθείτε με μια μικρή παράκαμψη πριν την απότομη ανάβαση σε ασφαλτόδρομο για το ξωκκλήσι της Παναγιάς της Αρτεμίσιας (υψ. 950μ – χρήσιμο καταφύγιο με  πηγή για ανεφοδιασμό και σκέπαστρο σε περίπτωση βροχής) και εν τέλει για το κατάφυτο με έλατα διάσελο ανάμεσα στην Καρυά και τη Νεστάνη (υψ. 1200μ). Από εδώ ένας καλός ορεινός χωματόδρομος μας οδηγεί στην πηγή Αθάνατο Νερό – όνομα και πράγμα! – με το Αρτεμίσιο να δεσπόζει ακριβώς από πάνω, σηματοδοτώντας πρακτικά το τέλος της ανάβασης στα 1350μ υψόμετρο. Επιβεβλημένη μια στάση για δροσερό νερό και μια ανάσα με θέα τα εντυπωσιακά πετρώδη βουνά Λύρκειο και Τραχύ στα βορειοδυτικά και το Μαίναλο στα δυτικά. Πολύ σύντομα η διαδρομή γίνεται κατηφορική και ξεκινά το πιο απολαυστικό τμήμα της διαδρομής. Πανέμορφα ορεινά λιβάδια ανάμεσα στα έλατα και η επιβλητική κορυφογραμμή του Κτενιά που κυριαρχεί στο τοπίο δημιουργούν μια πρόσκαιρη αίσθηση Νότιας Πίνδου. Για λίγο έχουμε την τύχη να μπορούμε να ακολουθήσουμε ένα βατό, ως επί το πλείστον, μονοπάτι  σε αυτό το υπέροχο σκηνικό και να ξαναβγούμε στο βατό χωματόδρομο που μας κατεβάζει εύκολα μέχρι τον σχεδόν εγκαταλειμμένο οικισμό Τουρνίκι (υψ. 920μ) με τη χαριτωμένη πλατεία-πλάτωμα και μια ακόμα δροσερή πηγή με άπλετη σκιά. Η διαδρομή τελειώνει με μια χορταστική κατάβαση σχεδόν 600μ υψομετρικής διαφοράς σε χωματόδρομο που οδηγεί στο σημείο εκκίνησης, διασχίζοντας στην πορεία ένα μικρό αλλά εντυπωσιακό φαράγγι.