ΠΕΝΤΕΛΗ

Το Πεντελικό όρος, γνωστό και ως Πεντέλη, δεσπόζει βόρεια της Αθήνα, οριοθετώντας το λεκανοπέδιο από την κοιλάδα του Μαραθώνα. Με χαρακτηριστικό πυραμιδοειδές σχήμα, φτάνει στο υψηλότερο σημείο του, την κορυφή Πυργάρι στα 1.109 μ. Ξεχωρίζει για τα λευκά, σκληρά πετρώματά του, τα πευκοδάση —όπου αυτά διασώθηκαν από τις πυρκαγιές— και τις πηγές που αναβλύζουν στις πλαγιές του.

Στην αρχαιότητα ονομαζόταν Βριλησσός που σημαίνει ισχυρός λίθος (βριώ: έχω ισχύ + λάας: πέτρα + σος: κατάληξη), όνομα που συναντάμε σε κείμενα του Ηρόδοτου και του Θουκυδίδη. Η ονομασία «Πεντέλη» εμφανίζεται αργότερα, κατά τον 3ο αιώνα π.Χ., και αρχικά προσδιόριζε τον οικισμό και όχι το ίδιο το βουνό. Ο όρος «Πεντελικόν» αποδίδεται στο βουνό που περιβάλλει την Πεντέλη.

Η φήμη της περιοχής συνδέεται άρρηκτα με το Πεντελικό μάρμαρο. Από τα αρχαία λατομεία, και ιδιαίτερα από το σπήλαιο των Αμώμων —γνωστότερο ως Σπήλαιο Νταβέλη— εξορύχθηκε το μάρμαρο που χρησιμοποιήθηκε για την οικοδόμηση της Ακρόπολης των Αθηνών και του Ναού του Ολυμπίου Διός, αλλά και νεότερων εμβληματικών κτηρίων όπως η Εθνική Βιβλιοθήκη, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και το Ζάππειο Μέγαρο. Στο εσωτερικό του σπηλαίου λειτούργησε κατά την αρχαιότητα  Νυμφαίο (τόπος λατρείας των γυναικείων θεοτήτων Νυμφών), το οποίο αποτέλεσε  τόπο ανάπαυσης και λατρείας των λατόμων.

Πολύ αργότερα, τον 10ο αιώνα μ.Χ. αρχίζει η οικοδόμηση πολυάριθμων χριστιανικών ναών σηματοδοτώντας  την ταύτιση της περιοχής με το χριστιανισμό. Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας το Πεντελικό τοπίο προσφέρει κρησφύγετο με τις σπηλιές και τις πλαγιές του στους αντάρτες Αμαρουσίου και Αθηνών. Μετά την απελευθέρωση και τη σύσταση του νεοελληνικού κράτους εγκαθίστανται στην περιοχή οι πρώτοι μόνιμοι κάτοικοι, Σαρακατσαναίοι βοσκοί κυρίως από το γειτονικό Μαραθώνα.

Στα χρόνια της γερμανικής κατοχής οι κάτοικοι της Πεντέλης προσφέρουν καταφύγιο στους Αθηναίους αντάρτες και υφίστανται τα αντίποινα από τους Γερμανούς. Μετά το 1940 η περιοχή φιλοξένησε σανατόρια για την αντιμετώπιση της φυματίωσης, καθώς ο καθαρός αέρας του βουνού θεωρούνταν ευεργετικός. Ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες περισσότερα από 10.000 άτομα κατοικούσαν στο βουνό -οι περισσότεροι σε αντίσκηνα- για να αντιμετωπίσουν την ασθένεια μέσω του καθαρού αέρα. Οι τελευταίες 3 δεκαετίες σηματοδότησαν την καταστροφή του βουνού, με 4 μεγάλες πυρκαγιές, (1995, 1998, 2007, 2024) και την ταυτόχρονη δόμηση που έβαλε ταφόπλακα στα σχέδια της φύσης για ανάκαμψη.

Παρά τις πληγές του, το Πεντελικό παραμένει οικολογικά σημαντικό. Φιλοξενεί περισσότερα από 1.100 είδη φυτών, μεταξύ των οποίων και το τοπικό ενδημικό Verbascum pentelicum. Η πανίδα περιλαμβάνει αλεπούδες, λαγούς και νυφίτσες, ενώ απαντώνται ακόμη αρπακτικά όπως φιδαετοί και γερακίνες, καθώς και πλούσια ερπετοπανίδα. Στο Σπήλαιο Νταβέλη ζει και το ενδημικό ορθόπτερο Dolichopoda petrochilosi, είδος που δεν συναντάται μόνο σε 4 σπήλαια της Αττικής και πουθενά αλλού στον κόσμο.

Η διαδρομή κυκλώνει τον ορεινό όγκο της Πεντέλης εξερευνώντας τις πιο άγνωστες πλαγιές  του βουνού. Κινούμενοι αποκλειστικά σε χώμα, χαρακτηρίζεται από μεγάλες κλίσεις και συνεχείς εναλλαγές από βατούς σε κακούς χωματόδρομους αλλά και τμήματα εντυπωσιακών μονοπατιών. Η επιτομή της περιπέτειας στην ποδηλασία βουνού! Απαιτεί καλή φυσική κατάσταση και εμπειρία σε τεχνικό τερέν.

Η αφετηρία βρίσκεται στην πλατεία της Παλαιάς Πεντέλης και η διαδρομή ανηφορίζει αρχικά έως τα 850μ., σε χαρακτηριστικό  διάσελο πάνω από τη Μονή Αγ. Παντελεήμωνος. Ακολουθεί ένα πανέμορφο και τεχνικό κατηφορικό μονοπάτι  με μπόλικες πέτρες  μέχρι τον Άγιο Λουκά, το οποίο στη συνέχεια ‘’γλυκαίνει’’ και περνά από το υπαίθριο λατομικό μουσείο Αλούλα. Μετά τα τελευταία σπίτια του Διόνυσου ακολουθεί το δύσκολο αλλά εντυπωσιακό πέρασμα από το παλιό λατομείο με το εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας, κατά το οποίο θα χρειαστεί να σπρώξετε αλλά και να κουβαλήσετε για 50 μ. το ποδήλατο στην πλάτη. Μια ακόμη ανηφόρα πέντε χιλιομέτρων μας φέρνει λίγο πριν την πηγή Πουρνάρα, για να ακολουθήσει το τελευταίο και κατηφορικό -ως επί το πλείστων- τμήμα που οδηγεί πίσω στην αφετηρία.

Αν και το μήκος της διαδρομής δεν είναι μεγάλο, το δύσκολο τερέν σε πολλά τμήματα σε συνδυασμό με τις έντονες κλίσεις που ξεπερνούν το 20% σε ορισμένα σημεία, καθιστούν τη διαδρομή ιδιαίτερα απαιτητική τόσο σε φυσική κατάσταση όσο και στο χειρισμό του ποδηλάτου.