ΟΙΤΗ

Η Οίτη, γνωστή ως το βουνό των λουλουδιών και του μυθικού ήρωα Ηρακλή, είναι ένα από τα πιο όμορφα βουνά της Στερεάς Ελλάδας και αποτελεί τον τρίτο μεγαλύτερο εθνικό δρυμό της χώρας. Δεσπόζει πάνω από τον κάμπο της Λαμίας και την κοιλάδα του Σπερχειού, στα όρια των νομών Φθιώτιδας και Φωκίδας, και με υψόμετρο 2152 μ. αποτελεί το πέμπτο ψηλότερο βουνό της Στερεάς Ελλάδας, μετά τη Γκιώνα, τα Βαρδούσια, τον Παρνασσό και τον Τυμφρηστό. Η βόρεια πλευρά του βουνού παρουσιάζει έντονο ανάγλυφο, με απότομες πλαγιές και εντυπωσιακά φαράγγια, το πιο γνωστό από τα οποία είναι το φαράγγι του Γοργοποτάμου. Εντός των φαραγγιών απαντώνται συχνά μικροί ή μεγαλύτεροι καταρράκτες, όπως ο Κρεμαστός, που θεωρείται ο μεγαλύτερος της Στερεάς Ελλάδας. Αντίθετα, οι νότιες πλαγιές, όπως και η καρδιά του βουνού, είναι βατές, χωρίς ιδιαίτερες κλίσεις, και με πολλά και κατάφυτα από αγριολούλουδα λιβάδια, όπως αυτά στις Λιβαδιές, την Αμαλιόλακα, τη Ζαπαντόλακα και την Καταβόθρα, στα οποία σχηματίζονται μικρά εποχικά λιμνία. Στους πρόποδες του βουνού υπάρχουν συνολικά 22 χωριά, ενώ ένα τεράστιο δίκτυο χωματόδρομων ποικίλης βατότητας και μονοπατιών διατρέχει όλο το βουνό.

Το γεωλογικό υπόβαθρο του βουνού, με συνεχείς εναλλαγές ασβεστόλιθων και φλύσχη, καθορίζει την επιφανειακή και υπόγεια ροή των νερών και σχηματίζει ένα δαιδαλώδες δίκτυο καταβοθρών και σπηλαίων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία πλήθους πηγών και μικρών και μεγάλων ρεμάτων. Επιπλέον, τρεις ποταμοί έχουν τις πηγές τους στην Οίτη: ο Γοργοπόταμος και ο Ασωπός στα ανατολικά και ο αρχαίος Ίναχος στα δυτικά.

Οι μεγαλύτερες εκτάσεις του βουνού καλύπτονται από πυκνά δάση κεφαλληνιακής ελάτης, ενώ χαμηλότερα φύονται φυλλοβόλες δρυς. Ένα σχετικά μεγάλο ποσοστό της έκτασης της Οίτης (10,3%) στα μεγαλύτερα υψόμετρα καλύπτεται από αλπικά λιβάδια, τα οποία μαζί με τις βραχώδεις πλαγιές θεωρούνται οι πλουσιότερες περιοχές σε χλωριδική ποικιλότητα. Η γεωγραφική θέση του βουνού, η γεωλογική του ιστορία, το πλήθος των οικοτόπων και οι ιδιαίτερες κλιματολογικές συνθήκες έχουν δημιουργήσει μια εντυπωσιακή ποικιλία οικολογικών συνθηκών, ιδανικών για την ανάπτυξη μεγάλης ποικιλίας φυτών. Μέχρι στιγμής, έχουν καταγραφεί 1149 είδη και υποείδη φυτών, αντιπροσωπεύοντας περίπου το ένα πέμπτο της ελληνικής χλωρίδας. Σε αυτά περιλαμβάνονται πολλά ενδημικά είδη της Ελλάδας και των Βαλκανίων, αλλά και δύο στενά ενδημικά είδη (δηλαδή φυτά που υπάρχουν μόνο στην Οίτη και πουθενά αλλού στον κόσμο): η βερονίκη της Οίτης (Veronica oetaea) και ένα είδος άγριου κρεμμυδιού (Allium lagarophyllum).
Τα δάση και τα λιβάδια της Οίτης φιλοξενούν επίσης ποικιλία θηλαστικών και πτηνών ευρέως διαδεδομένων στα ελληνικά βουνά, όπως το ζαρκάδι, το αγριογούρουνο, η αγριόγατα, η αλεπού, ο λαγός, η γερακίνα, το βραχοκιρκίνεζο κ.ά., αλλά και ορισμένα σπάνια και προστατευόμενα είδη. Μεταξύ αυτών, ιδιαίτερα σημαντική είναι η παρουσία μικρού αριθμού αγριόγιδων στις απότομες χαράδρες και τους γκρεμούς του βουνού. Μάλιστα, η Οίτη, μαζί με τα γειτονικά όρη Γκιώνα και Βαρδούσια, αποτελούν το νοτιότερο όριο εξάπλωσης του είδους παγκοσμίως. Στην ευρύτερη περιοχή της Οίτης υπάρχουν επίσης 1-2 αναπαραγωγικές αγέλες λύκου, συνιστώντας έναν μικρό αλλά μόνιμο πλέον πληθυσμό από λίγα άτομα. Τέλος, ο σχετικά πρόσφατος επανεποικισμός της Οίτης από την καφέ αρκούδα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς αποτελεί το νοτιοανατολικότερο άκρο κατανομής του είδους στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Αναφορικά με την αμφιβιοπανίδα, ο αλπικός τρίτωνας ή βουνοτρίτωνας, ο οποίος ανήκει επίσης στα απειλούμενα με εξαφάνιση είδη στην Ελλάδα, συναντάται σε μόνιμους ή εποχικούς υγρότοπους μεγάλης υψομέτρου, μικρές λίμνες και ρυάκια.
Η Οίτη, πέρα από τις φυσικές της ομορφιές, είναι συνυφασμένη και με αρκετούς μύθους και ιστορικά γεγονότα. Από την αρχαιότητα, η Οίτη ήταν συνδεδεμένη με τον μυθικό ήρωα Ηρακλή. Κοντά στην Καταβόθρα, σώζονται ερείπια αρχαίου ναού που είχε φτιαχτεί προς τιμήν του. Στη θέση αυτή, που ονομάζεται «Πυρά Ηρακλέους», σύμφωνα με το μύθο, ο Ηρακλής, στην προσπάθειά του να λυτρωθεί από τους αφόρητους πόνους που του προκαλούσε ο ποτισμένος με το αίμα του Κένταυρου Νέσσου χιτώνας, που του είχε στείλει να φορέσει η γυναίκα του Δηιάνειρα, έπεσε στις φλόγες. Την λυτρωτική πυρά άναψε ο Φιλοκτήτης, στον οποίο ο Ηρακλής, για αντάλλαγμα, χάρισε το τόξο και τα βέλη του. Ο Δίας, μην αντέχοντας να βλέπει το γιο του να καίγεται, τον τύλιξε στα σύννεφα και τον ανέβασε στον Όλυμπο, όπου παντρεύτηκε την Ήβη, θεά της Νιότης. Μια άλλη εκδοχή λέει ότι ο Δίας, για να δροσίσει το γιο του που καιγόταν, έριξε κεραυνό, από τον οποίο σχηματίστηκε η καταβόθρα από την οποία πηγάζει ο ποταμός Γοργοπόταμος.
Κατά την Επανάσταση του 1821, κάτω από τα πλατάνια στην πλατεία του χωριού Κομποτάδες, συναντήθηκαν οι οπλαρχηγοί της περιοχής: ο Διάκος, ο Διοβουνιώτης και ο Πανουργιάς, και πήραν την απόφαση για τη μάχη της Αλαμάνας. Λόγω της ιστορικής τους αξίας αλλά και της ιδιαίτερης αισθητικής τους, τα συγκεκριμένα δέντρα έχουν κηρυχθεί Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης. Στη σύγχρονη ιστορία, και συγκεκριμένα κατά την περίοδο της Κατοχής, η περιοχή συνδέθηκε με μια από τις εμβληματικότερες στιγμές της αντίστασης. Η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου στις 25 Νοεμβρίου 1942, με τη συνεργασία του ΕΛΑΣ, του ΕΔΕΣ και Άγγλων σαμποτέρ, εκτός από τη συμβολική της αξία, επέφερε ένα τεράστιο πλήγμα στους Γερμανούς κατακτητές και χαρακτηρίστηκε ως το μεγαλύτερο σαμποτάζ κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

H αφετηρία βρίσκεται λίγο έξω από την Παύλιανη. Η διαδρομή ανηφορίζει αρχικά από βατό χωματόδρομο έως τον αρχαιολογικό χώρο, ό,τι απέμεινε δηλαδή από το Ιερό του Ηρακλή, περνά από την Καταβόθρα και μετά από ακόμη 15 χλμ. ελαφριάς ανηφόρας καταλήγει στη θέση Λιβαδιές. Όπως φανερώνει το όνομα, εδώ βρίσκονται τα υπέροχα αλπικά λιβάδια της Οίτης, μια μικρή εποχιακή λίμνη και μια βρύση που έχτισε ένα από τα πρωτοπαλίκαρα του Άρη, ο καλόγερος καπετάν-Ανυπόμονος! Από αυτό το σημείο ξεκινά ένα υπέροχο κατηφορικό κομμάτι μήκους 15 χλμ., μέσα σε πυκνά έλατα και θέα στην κοιλάδα του Σπερχειού, το οποίο καταλήγει στο χωριό Καστανιά. Η μία επιλογή είναι να φάτε στην ταβέρνα του χωριού και να διανυκτερεύσετε εδώ, ενώ η δεύτερη να συνεχίσετε αφού χωνέψετε για να διανυκτερεύσετε στο Νεοχώρι. Τα δύο χωριά ενώνονται με έναν ωραίο και ήσυχο ασφαλτόδρομο 14 χιλιομέτρων, ο οποίος προτείνεται ακόμη και για βραδινή ποδηλασία έχοντας τα απαραίτητα φώτα. Η σκεπαστή είσοδος της εκκλησίας στην πλατεία του Νεοχωρίου αποτελεί ιδανικό μέρος για διανυκτέρευση με υπνόσακους.
Στην αρχή της δεύτερης μέρας, η διαδρομή κινείται σε απολαυστικό στενό και κακής βατότητας χωματόδρομο διασχίζοντας όλη τη δυτική πλευρά της Οίτης, έχοντας συνεχώς θέα στα «άγρια» Βαρδούσια. Λίγο πριν το χωριό Καστριώτισσα, ξεκινά το ασφάλτινο κομμάτι μήκους 20 χλμ., το οποίο διασχίζει επίσης τα χωριά Μαυρολιθάρι και Πυρά. Αν αναρωτιέστε ποιο μέρος είναι ιδανικό για στάση (καφέ ή φαγητό), προτείνουμε την πλατεία στο Μαυρολιθάρι, η οποία διαθέτει δύο ωραία καφενεία/ταβέρνες. Προς το τέλος της διαδρομής, αφήνουμε τον ασφαλτόδρομο κόβοντας δρόμο μέσω ενός παλιού χωματόδρομου 3,5 χλμ., ο οποίος καταλήγει στην αφετηρία της διαδρομής.