ΟΡΟΣ ΠΑΣΤΡΑ

Το άσημο όρος Πάστρα παρεμβάλλεται μεταξύ του Κιθαιρώνα και της Πάρνηθας στα όρια των νομών Αττικής και Βοιωτίας. Το σχήμα του είναι μακρόστενο, και οι δύο ψηλότερες κορυφές του μόλις ξεπερνούν τα 1000 μ. (Κούρτεζα 1025 μ. και Μπουζούρεζα 1016 μ.). Λόγω της στρατηγικής θέσης του βουνού, στα σύνορα των αρχαίων πόλεων-κρατών Αθήνας και Θήβας, κατασκευάστηκαν στην περιοχή πολλά οχυρωματικά έργα και φρυκτωρίες, αρκετά από τα οποία σώζονται ακόμη και σήμερα.

Μεταξύ αυτών, το κάστρο των Ελευθερών ή Γυφτόκαστρο, ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα διατηρημένα αρχαία οχυρά, και ο εμβληματικός πύργος της Οινόης, έργα του 5^ου – 4^ου αι. π.Χ., τα οποία φύλασσαν τη δίοδο Ελευσίνας – Θήβας. Στα πρώτα χρόνια του Χριστιανισμού, η εύφορη κοιλάδα της Οινόης προσέλκυσε τον οργανωμένο μοναχισμό, με αποτέλεσμα τη δημιουργία πλήθους μοναστηριών, με σπουδαιότερο και μεγαλύτερο αυτό του Οσίου Μελετίου τον 11ο αιώνα.

Στη σύγχρονη ιστορία της περιοχής ξεχωρίζει η «μάχη της Πύλης» το φθινόπωρο του 1943, αποτέλεσμα της λυσσαλέας επίθεσης των Γερμανών κατακτητών εναντίον των αντάρτικων δυνάμεων του ΕΛΑΣ, ύστερα από τη συνθηκολόγηση των Ιταλών. Τα ξημερώματα της 16^ης Οκτωβρίου έφτασε έξω από το Μάζι ένας λόχος επίλεκτων Γερμανών στρατιωτών από το αεροδρόμιο της Ελευσίνας, με σκοπό να εντοπίσουν τα όπλα που είχαν συγκεντρωθεί την προηγούμενη μέρα, να κάψουν την Πύλη και να τιμωρήσουν τους κατοίκους της.

Οι Αρβανίτες κάτοικοι της Πύλης είχαν ειδοποιηθεί εγκαίρως και περίμεναν τον εχθρό με επικεφαλής τον ηρωικό αλλά και τραγικό έφεδρο λοχία Στέφα Μαλιάτση. Όταν όμως οι Γερμανοί έφτασαν μια ανάσα από το χωριό, είδαν να προπορεύονται τρία τσοπανόπουλα, τα οποία είχαν αιχμαλωτίσει και χρησιμοποιούσαν ως ανθρώπινη ασπίδα. Ανάμεσά τους ήταν και ο Γιώργος, πρωτότοκος γιος του Στέφα.

Όλοι οι Πυλιώτες πάγωσαν, κρατώντας την ανάσα τους και αγωνιώντας για την απόφαση του Στέφα. Όταν οι Γερμανοί πλησίασαν στα 50 μέτρα, ο ηρωικός Στέφας έδωσε την εντολή: «Πυρ!» 100 νεκροί και 42 αιχμάλωτοι Γερμανοί ήταν το αποτέλεσμα της πρώτης μέρας. Τη δεύτερη μέρα, η γερμανική δύναμη ενισχύθηκε σημαντικά. Η μάχη κράτησε συνολικά τρεις μέρες. Μετά από σθεναρή αντίσταση, οι Πυλιώτες και οι αντάρτες του 34^ου τάγματος του ΕΛΑΣ, που είχαν έρθει για ενίσχυση, οπισθοχώρησαν συντεταγμένα, αφού είχαν δώσει τον απαραίτητο χρόνο στα γυναικόπαιδα να απομακρυνθούν και να σώσουν ό,τι μπορούσαν από τις περιουσίες τους.

Κατά τη διάρκεια της μάχης, 14 Πυλιώτες έχασαν τη ζωή τους. Οι Γερμανοί μπήκαν και κατέκαψαν το χωριό, όπως και τη γειτονική Πάνακτο, τα Σκούρτα και τα Κρώρα. Αυτό που δεν κατάφεραν όμως να κάψουν ήταν η δίψα για τη λευτεριά και η γενναιότητα των κατοίκων, οι οποίοι συνέχισαν τον αγώνα τους μέχρι την τελική νίκη έναν χρόνο αργότερα.

Η διαδρομή διασχίζει αρχικά την κοιλάδα της Οινόης, ανεβαίνει τις κατάφυτες πλαγιές του όρους Πάστρα και καταλήγει στο χωριό Πύλη. Στη συνέχεια, μέσα από βατούς ως επί το πλείστον χωματόδρομους, περνά δίπλα ή μέσα από τα χωριά Πάνακτο, Πράσινο και Στεφάνη, καταλήγοντας στο ξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής, με τα άφθονα τρεχούμενα νερά. Το τελευταίο τμήμα της διαδρομής κινείται ανάμεσα στο κανάλι υδροδότησης του Μόρνου από τη μία πλευρά και σε ένα πανέμορφο και απόκρημνο φαράγγι από την άλλη.

Οι περισσότερες εκτάσεις που διασχίζει η διαδρομή καλύπτονται από πυκνά πευκοδάση, αλλά δεν λείπουν και οι «άγριες» πετρώδεις πλαγιές. Αν και το μήκος της διαδρομής αγγίζει τα 50 χλμ, το τερέν δεν προβληματίζει ιδιαίτερα. Η μεγαλύτερη ανηφόρα (7 χλμ με 400 μ. υψομετρική ανάβαση) βρίσκεται στην αρχή της διαδρομής, γεγονός που επιτρέπει στους ποδηλάτες να έχουν επαρκή ενέργεια. Τα τελευταία 20 χλμ κινούνται σε κατηφορικούς ή χωρίς ιδιαίτερες κλίσεις δρόμους.

Το χωριό Πύλη, μετά το πρώτο τρίτο της διαδρομής, και οι δύο πηγές στη συνέχεια επιτρέπουν τον εύκολο ανεφοδιασμό σε νερό και τρόφιμα, ενώ αποτελούν ιδανικά σημεία ξεκούρασης.