XAΪNTOY ΞΑΝΘΗΣ

Το ορεινό συγκρότημα Κούλας-Χαϊντούς, στα βόρεια του νομού Ξάνθης, αποτελεί έναν κρυμμένο παράδεισο για τους λάτρεις της ορεινής ποδηλασίας. Η περιοχή, μέρος του μεγάλου δασικού συμπλέγματος της Ροδόπης, συνδυάζει πλούσια φυσική ομορφιά, ιστορική κληρονομιά και ένα εκτεταμένο δίκτυο δασικών δρόμων και μονοπατιών, προσφέροντας αμέτρητες ευκαιρίες για εξερεύνηση. Το τοπίο χαρακτηρίζεται από εκτεταμένα δάση οξιάς, πεύκης και ελάτης, χαμηλές, δασοσκεπείς κορυφές, δεκάδες ρέματα και ποτάμια. Μοναδική επιλογή για διαμονή στην περιοχή -εκτός από την ελεύθερη κατασκήνωση- είναι το εντυπωσιακό «Δασικό Χωριό Ερύμανθου», που βρίσκεται στην καρδιά του δάσους αλλά παραμένει εύκολα προσβάσιμο, καθώς συνδέεται με ασφαλτόδρομο με την πόλη της Ξάνθης. Ιδιαίτερα εντυπωσιακός είναι και ο καταρράκτης του Λειβαδίτη, ο ψηλότερος των Βαλκανίων, ο οποίος απέχει μόλις 8 εύκολα χιλιόμετρα από το Δασικό Χωριό.

Μέχρι τα μέσα του προηγούμενου αιώνα, το τοπίο της περιοχής ήταν τελείως διαφορετικό. Τα δάση ήταν λιγότερο εκτεταμένα, ενώ τα λιβάδια ήταν απέραντα, αποτέλεσμα της έντονης βόσκησης από χιλιάδες αιγοπρόβατα που έβοσκαν εδώ οι Σαρακατσάνοι ιδιοκτήτες τους. Οι τελευταίοι ανέβαιναν ομαδικά στα βουνά κάθε άνοιξη, κατασκεύαζαν τα χαρακτηριστικά καλύβια τους, σχηματίζοντας μικρούς οικισμούς, και έβοσκαν τα ζώα τους μέχρι τα πρώτα κρύα. Η μοίρα της περιοχής άλλαξε οριστικά κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, όταν οι Σαρακατσάνοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα βουνά για να μην παρέχουν βοήθεια στους αντάρτες. Μέσα σε λίγα χρόνια, στα βοσκοτόπια βλάστησαν δέντρα, και η απουσία της έντονης βόσκησης επέτρεψε τη φυσική αναγέννηση των πυκνών δασών που βλέπουμε σήμερα.

Αυτοί που αντικατέστησαν τους ορεσίβιους Σαρακατσάνους στην περιοχή της Χαϊντούς ήταν οι μουσουλμάνοι κάτοικοι των κοντινών Πομακοχωρίων. Όπως και οι προκάτοχοί τους, ανεβαίνουν στα βουνά την άνοιξη, όχι όμως με αιγοπρόβατα, αλλά με τα μουλάρια τους, για να κόψουν τα πανύψηλα δέντρα και να εφοδιάσουν με ξυλεία όλη την Ελλάδα. Διάσπαρτους μέσα στο δάσος μπορεί να δει κανείς μικρούς “οικισμούς” από τροχόσπιτα και ξύλινες καλύβες, όπου στεγάζονται οι υλοτόμοι κατά τους θερινούς μήνες. Όταν τους συναντήσετε, αξίζει να κάνετε μια στάση για να τους γνωρίσετε. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη, φυσιογνωμικά ξεχωριστή κοινότητα (ψηλοί, ξανθοί με γαλανά μάτια), με δική τους γλώσσα, μοναδικά ήθη και έθιμα, και έντονο το αίσθημα της φιλοξενίας. Είναι πάντα πρόθυμοι να μοιραστούν τις ιστορίες τους αλλά και ό,τι αγαθό διαθέτουν τα φτωχικά καλύβια τους. Οι άνθρωποι αυτοί αντιμετωπίστηκαν ως ξένοι -παρόλο που ήταν και είναι Έλληνες πολίτες- από το 1936 μέχρι και το 1996, καθώς η γλώσσα τους, αλλά κυρίως η θρησκεία τους, αποτέλεσαν τροχοπέδη για τη δημιουργία μιας “καθαρής Ελληνικής φυλής”, όπως την οραματιζόταν το επίσημο κράτος. Είναι αξιοσημείωτο ότι για δεκαετίες ζούσαν υπό τον έλεγχο του στρατού και της χωροφυλακής, περιορισμένοι στα ορεινά χωριά τους. Υπήρχε μάλιστα μπάρα και φυλάκιο στην είσοδο της περιοχής, όπου ήταν υποχρεωμένοι να δείξουν διαβατήριο για να εξέλθουν προς τον κάμπο και την πόλη της Ξάνθης. Η διέλευση επιτρεπόταν μόνο κατά τις ώρες μεταξύ ανατολής και δύσης του ηλίου. Ωστόσο, η αναγκαστική απομόνωσή τους είχε ως αποτέλεσμα τη διατήρηση της αυθεντικότητας αυτού του ιδιαίτερου πολιτισμού, τον οποίο μπορείτε να θαυμάσετε αν επισκεφθείτε τα Πομακοχώρια της περιοχής.

Η προτεινόμενη διαδρομή, με αφετηρία το δασικό χωριό “Ερύμανθος”, κινείται αρχικά προς τα βόρεια και στη συνέχεια προς τα δυτικά, κατηφορίζοντας για 7 χλμ μέσα από πυκνά δάση οξιάς μέχρι το πλάτωμα που αποτελεί την αρχή του μονοπατιού για τον καταρράκτη του Λειβαδίτη. Για τα επόμενα 4 χλμ, ακολουθούμε το έντονα κατηφορικό και καλογραμμένο μονοπάτι ως τον εντυπωσιακό σε μέγεθος και ομορφιά καταρράκτη του Λειβαδίτη. Οι πιο τολμηροί μπορούν να δοκιμάσουν την κατάβαση για τα πρώτα 400-500 μ., τα οποία είναι χωμάτινα και πιο βατά συγκριτικά με το υπόλοιπο τμήμα που καταλήγει στον καταρράκτη.

Αφού επιστρέψουμε στην αρχή του μονοπατιού, ακολουθούμε τον πλατύ και βατό χωματόδρομο για 1,5 χλμ και στη συνέχεια τον ασφαλτόδρομο που καταλήγει πίσω στο δασικό χωριό. Η διαδρομή όμως δεν τελειώνει εδώ! Για “σβήσιμο”, αφήσαμε έναν μικρό κύκλο μήκους 4,5 χλμ, τον οποίο δεν πρέπει να χάσετε για να γνωρίσετε τον μικρό και φιλόξενο εποχιακό καταυλισμό των Πομάκων υλοτόμων, αλλά και το πιο όμορφο κομμάτι της διαδρομής. Ένα μοναδικό κατηφορικό και γρήγορο μονοπάτι μέσα σε πυκνό δάσος οξιάς αποτελεί τον ορισμό της απόλαυσης και κλείνει ιδανικά μια γεμάτη ποδηλατική μέρα.