ΕΛΑΤΙΑ ΔΡΑΜΑΣ

Το δάσος της Ελατιάς, γνωστό και ως “Καρά Ντερέ”, αποτελεί το μεγαλύτερο και ένα από τα ομορφότερα δάση της Ελλάδας. Βρίσκεται στα βόρεια του νομού Δράμας, κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα, και ενώνεται ανατολικά με το εμβληματικό παρθένο δάσος του Φρακτού, σχηματίζοντας μια όαση πρασίνου αποτελούμενη από 1.800 είδη φυτών. Χαρακτηριστικό της περιοχής είναι τα εκτεταμένα και μοναδικά για την Ελλάδα δάση ερυθρελάτης, είδος που συναντάται κυρίως στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη, με την Ελατιά να αποτελεί το νοτιότερο σημείο εξάπλωσής του. Τα δέντρα της περιοχής είναι τα ψηλότερα που μπορεί να συναντήσει κανείς στην Ελλάδα, φτάνοντας τα 65 μέτρα. Δημιουργούν ένα παραμυθένιο σκηνικό, με τις ακτίνες του ήλιου να δυσκολεύονται να φτάσουν στο έδαφος. Στο πυκνό αυτό δάσος ζουν όλα τα μεγάλα θηλαστικά που απαντώνται στην Ελλάδα, όπως αρκούδες, λύκοι, αγριογούρουνα, ελάφια και ζαρκάδια. Επίσης, φιλοξενούνται ιδιαίτερα σπάνια πτηνά, όπως ο αγριόκουρκος και η δασόκοτα.

Αξιοσημείωτη είναι και η ύπαρξη δύο όξινων τυρφώνων πολύ κοντά στο δασικό χωριό της Ελατιάς, δηλαδή κοιλοτήτων με στάσιμο νερό, μικρό βάθος και έκταση λίγων στρεμμάτων, οι οποίες καλύπτονται από σπάνια υδροχαρή φυτά. Η γύρη που έχει συσσωρευτεί και διατηρηθεί για χιλιάδες χρόνια στους όξινους τυρφώνες τους καθιστά ένα «ζωντανό» παλαιοβοτανικό μουσείο. Οι τυρφώνες αποτελούν ιδιαίτερα σπάνιους οικοτόπους, οι οποίοι προστατεύονται αυστηρά από την ευρωπαϊκή νομοθεσία και προσελκύουν επιστήμονες από όλο τον κόσμο.

Παρά την εντύπωση ενός παρθένου, ανέγγιχτου δάσους, η ιστορία της περιοχής είναι σχετικά πρόσφατη. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1940, την περιοχή κάλυπταν κυρίως λιβάδια και βοσκότοποι, ενώ τα ψηλά δέντρα περιορίζονταν στις κορυφές και στις απόκρημνες πλαγιές. Η Ελατιά ήταν πατρίδα των νομάδων Σαρακατσάνων της Θράκης, οι οποίοι ήταν αποκλειστικά κτηνοτρόφοι. Στα ορεινά λιβάδια έβοσκαν εκατοντάδες χιλιάδες αιγοπρόβατα. Κάθε φθινόπωρο, πριν φύγουν για τα χειμαδιά –τις πεδινές περιοχές όπου ξεχειμώνιαζαν άνθρωποι και ζώα–, έκαιγαν τα υπολείμματα της βλάστησης για να περιορίσουν την εξάπλωση των δέντρων και να ενισχύσουν την ποώδη βλάστηση που χρησίμευε ως τροφή για τα ζώα τους. Ο Εμφύλιος Πόλεμος έφερε το τέλος του νομαδικού τρόπου ζωής των Σαρακατσάνων, καθώς το ελληνικό κράτος επέβαλε την εγκατάστασή τους σε πεδινές περιοχές, ώστε να μην μπορούν να παρέχουν βοήθεια ή προμήθειες στους αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού. Επειδή καμία κατάρα δεν έρχεται με άδεια χέρια, έτσι και ο Εμφύλιος, μαζί με τη βία και την καταστροφή, έφερε και χιλιάδες νέα δέντρα, τα οποία εξαπλώθηκαν και δημιούργησαν το μοναδικό τοπίο που αντικρίζουμε σήμερα.

Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχει ένα ιδιαίτερα πυκνό δίκτυο χωματόδρομων, πολλοί από τους οποίους περνούν από εγκαταλειμμένους οικισμούς, μαρτυρώντας την έντονη ανθρώπινη παρουσία μέχρι τα μέσα του προηγούμενου αιώνα. Οι περισσότεροι όμως δρόμοι δημιουργήθηκαν για τις ανάγκες της υλοτομίας. Ελάχιστοι από αυτούς, εκτός από τους «κεντρικούς», είναι καταγεγραμμένοι σε ιστοσελίδες και εφαρμογές πλοήγησης. Επομένως, αν θέλετε να εξερευνήσετε την περιοχή ή να κάνετε ποδηλασία, είναι απαραίτητη η χρήση χάρτη (βλ. εδώ).

Η προτεινόμενη διαδρομή ακολουθεί αριστερή κατεύθυνση (αντίθετα με τους δείκτες του ρολογιού) στην καρδιά του δάσους της Ελατιάς, υπό τη σκιά επιβλητικών δέντρων ερυθρελάτης και οξιάς. Το υψόμετρο κυμαίνεται μεταξύ 1.300 και 1.600 μέτρων, προσφέροντας στους επισκέπτες μια μοναδική εμπειρία του φυσικού κάλλους της περιοχής.

Η διαδρομή ξεκινά από το δασικό χωριό της Ελατιάς και κινείται αρχικά σε βατό χωματόδρομο με κατεύθυνση προς το Στραβόρεμα. Στην πρώτη διασταύρωση, αφήνουμε τον κεντρικό χωματόδρομο στρίβοντας δυτικά (αριστερά) προς τον εγκαταλειμμένο οικισμό της Ελατιάς και κατηφορίζουμε για 5 χιλιόμετρα μέσα στο δάσος. Ο δρόμος είναι χωμάτινος, χρησιμοποιείται σπάνια και αποκλειστικά από υλοτόμους, και μας οδηγεί στο «Μαύρο Ρέμα».

Ακολουθεί ένα ανηφορικό τμήμα 5 χιλιομέτρων μέσα σε πυκνό δάσος, σε βατό χωματόδρομο, που μας φέρνει μέχρι το παλιό εργοτάξιο της Ελατιάς. Από εκεί συναντάμε τον ασφαλτόδρομο, ο οποίος μας οδηγεί πίσω στην αφετηρία.

Συνολικά, η διαδρομή δεν παρουσιάζει τεχνικές δυσκολίες. Οι κλίσεις, τόσο στα ανηφορικά όσο και στα κατηφορικά τμήματα, είναι ήπιες, καθιστώντας τη διαδρομή ιδανική ακόμη και για αρχάριους ποδηλάτες. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η περιοχή παραμένει ιδιαίτερα δροσερή, καθιστώντας την ιδανική επιλογή ακόμη και κατά τη διάρκεια καύσωνα