ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΚΩΠΑΙΔΑ

Οδηγώντας στην εθνική οδό, το βλέμμα μένει κολλημένο μπροστά και το μυαλό προσπαθεί να αδειάσει από τις σκέψεις της πολύβουης καθημερινότητας, ζωγραφίζοντας εικόνες του εκάστοτε προορισμού. Τι κρύβεται όμως γύρω από το δρόμο, τον οποίο τόσο γρήγορα βιαζόμαστε να αφήσουμε πίσω μας; Λίγο μετά τις στροφές της λίμνης Υλίκης, ξεκινούν οι μεγάλες ευθείες της Κωπαΐδας, ένα από τα πιο βαρετά σημεία της διαδρομής. Μετά την έξοδο για Ακραίφνιο, απλώνεται στα αριστερά μας ο μεγάλος κάμπος και τα αποστραγγιστικά κανάλια, ενώ στα δεξιά, τη μονοτονία σπάνε οι κάθετοι βράχοι με τις τεράστιες σπηλιές. Αυτό που είναι δύσκολο να παρατηρήσουμε από την εθνική, είναι ότι δεν πρόκειται για φυσικές σπηλιές, αλλά για καταβόθρες με ίχνη τεχνητών λαξεύσεων, τις οποίες άνοιξαν και επέκτειναν πριν από χιλιάδες χρόνια οι Μινύες, ένα αρχαίο προελληνικό φύλο από την περιοχή των Παγασών, με σκοπό να αποξηράνουν τη μεγαλύτερη λίμνη της αρχαίας Ελλάδας, την Κωπαΐδα, μετατρέποντάς τη σε έναν τεράστιο σιτοβολώνα. Πρόκειται για την πρώτη απόπειρα αποξήρανσης στα 1300 π.Χ., η οποία επετεύχθη, αλλά δεν κατάφερε να διατηρηθεί. Απόδειξη της πρόσκαιρης αλλά επιτυχούς αποξήρανσης είναι η Μυκηναϊκή ακρόπολη του Γλά, λίγα χιλιόμετρα πιο πάνω, στο ύψος του Κάστρου.
Ο λόφος που σήμερα εξέχει από την πεδιάδα ήταν κάποτε νησί μέσα στη λίμνη και ονομαζόταν Άρνη, ενώ στη θέση του σημερινού Κάστρου υπήρχε ο αρχαίος οικισμός Κώπες, από τις οποίες πήρε το όνομά της η λίμνη Κωπαΐδα. Από τις Κώπες λοιπόν, οι Μινύες μετέβαιναν στην Άρνη με μικρά πλεούμενα και η μετάβαση αυτή με τα κουπιά ονομάστηκε “κωπηλασία”!

Με την αποξήρανση λοιπόν της λίμνης, κατέστη δυνατή η οδική μεταφορά στο λόφο της Άρνης και ξεκίνησε η κατασκευή ενός τεράστιου οχυρού, το οποίο αργότερα ονομάστηκε Γλας. Η αποξήρανση της Κωπαΐδας επετεύχθη οριστικά στις αρχές του 20ού αιώνα, για να προστατευθούν οι κάτοικοι από την ελονοσία και να αυξηθούν οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Σιτηρά, βαμβάκι, κηπευτικά και ελαιόδεντρα έχουν κατακλύσει στις μέρες μας τον κάμπο και ένα ορθογωνικό  σύστημα αγροτικών δρόμων διατρέχει όλη την περιοχή. Όποιον και αν ακολουθήσετε ανατολικά, θα φτάσετε στους “πληγωμένους” πρόποδες του όρους Πτώον. Οι τεράστιες πληγές, βάθους εκατοντάδων μέτρων, αποτέλεσαν πηγή σιδηρομεταλλεύματος για την τροφοδοσία της μεταλλευτικής εταιρείας ΛΑΡΚΟ. Η τελευταία, ιδρύθηκε το 1963 από τον Πρόδρομο Μποδοσάκη, ο οποίος έμεινε στην ιστορία για το επιχειρηματικό του δαιμόνιο (αφού έφτασε να κατέχει το 35% του βιομηχανικού δυναμικού της χώρας την περίοδο του μεσοπολέμου), αλλά και για τις αγαθοεργίες του στους τομείς της υγείας και της παιδείας. Σε αυτόν ανήκουν οι φράσεις «Αν εγώ και ο εργάτης μου ψηφίζουμε το ίδιο κόμμα, τότε ο ένας από τους δυο μας είναι ηλίθιος κι εγώ έχω αποδείξει πως δεν είμαι…», αποδεικνύοντας την ταξική διάρθρωση της κοινωνίας μας και συνάμα τη διαχρονική έλλειψη ταξικής συνείδησης των κατώτερων οικονομικά στρωμάτων.
Στις εγκαταστάσεις της ΛΑΡΚΟ, ο νικελιούχος λειμωνίτης που εξορύσσεται από τα γύρω βουνά μετατρέπεται σε σιδηρονικέλιο υψηλής καθαρότητας, το οποίο χρησιμοποιείται αποκλειστικά στην παραγωγή ανοξείδωτου χάλυβα και διακινείται από το λιμάνι της Λάρυμνας σε όλο τον κόσμο. Η εταιρεία, αφού περνά από χίλια κύματα, υφίσταται εκκαθάριση και αλλάζει ιδιοκτησιακό καθεστώς το 1989, καθίσταται και πάλι κερδοφόρα, απογειώνοντας τις πωλήσεις της στους 19.000 τόνους το 2012 και συνεχίζει τη λειτουργία της μέχρι το οριστικό λουκέτο το σωτήριο έτος 2024.
Τα δύο κολοσσιαία δημιουργήματα της περιοχής, το οχυρό του Γλά και η ΛΑΡΚΟ, αν και απέχουν χρονικά περίπου 3000 χρόνια, δεν μακροημέρευσαν, όπως και τα περισσότερα μεγάλα έργα σε αυτή τη χώρα, τα οποία μπαίνουν σύντομα στο χρονοντούλαπο της ιστορίας.

Με αφετηρία το Κάστρο Βοιωτίας, η προτεινόμενη διαδρομή διασχίζει αρχικά το ανατολικό τμήμα του κάμπου της Κωπαΐδας έως ότου συναντήσει τις κολοσσιαίες εγκαταστάσεις της μεταλλευτικής εταιρείας ΛΑΡΚΟ, δίπλα στο χωριό του Αγίου Ιωάννη. «Εκμεταλλεύεται» τους δρόμους των ορυχείων, ανηφορίζοντας σε βατό χωματόδρομο με σταθερή κλίση για 9 χιλιόμετρα στο Πτώον όρος και ακολούθως κινείται δυτικά προς το ορεινό γυναικείο μοναστήρι του 12ου αιώνα, αφιερωμένο στη Γέννηση της Θεοτόκου. Από εκεί, κατηφορίζει για 10 απολαυστικά χιλιόμετρα, αρχικά σε ασφαλτόδρομο, μέχρι τη διασταύρωση με την εκπληκτική θέα στη λίμνη Υλίκη και στη συνέχεια σε χωματόδρομο μέσα σε πυκνό πευκοδάσος πάνω από το χωριό Κόκκινο, φτάνοντας ξανά στο ύψος του κάμπου. Τα τελευταία 6 χιλιόμετρα κινείται σε δρόμους εντός του κάμπου, χωρίς υψομετρικές διαφορές, κυκλώνει το μυκηναϊκό οχυρό του Γλά και καταλήγει στην αφετηρία.
Η διαδρομή περιλαμβάνει αποκλειστικά επαρχιακούς ασφαλτόδρομους και βατούς χωματόδρομους, καθιστώντας την ιδανική και για ποδήλατα τύπου gravel. Οι επισκέπτες θα πρέπει να μεριμνήσουν για νερό και φαγητό, καθώς η διαδρομή δεν συναντά σημεία ανεφοδιασμού. Εναλλακτικά, μπορεί να γίνει παράκαμψη στα χωριά Άγιος Ιωάννης και Κόκκινο. Καταλληλότερη περίοδος για να επισκεφτείτε την περιοχή είναι ο χειμώνας (αν και μπορεί να συναντήσετε κάποια σημεία με αρκετή λάσπη) και οι αρχές της άνοιξης.