ΔΕΛΤΑ ΑΞΙΟΥ

Ο Αξιός ποταμός, γνωστός και ως Βαρδάρης, είναι ο μεγαλύτερος ποταμός της Βόρειας Μακεδονίας και ένας από τους σημαντικότερους της Ελλάδας. Πηγάζει από το όρος Σκάρδος στο Κοσσυφοπέδιο, διασχίζει την κοιλάδα των Σκοπίων και κατηφορίζει νότια ώσπου να εκβάλει στον Θερμαϊκό κόλπο. Το συνολικό του μήκος είναι 380 χιλιόμετρα, εκ των οποίων τα 76 βρίσκονται σε ελληνικό έδαφος. Το όνομα “Αξιός” ανάγεται στην αρχαία λέξη «Άξος», που σημαίνει δάσος (οι όχθες του είναι ακόμη και σήμερα κατάφυτες σε μεγάλο μέρος τους), ενώ η ονομασία “Βαρδάρης” προέρχεται από τη μεσαιωνική περίοδο και συνδέεται με τους λαούς που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή.

Οι εκβολές του ποταμού επηρέασαν σημαντικά τόσο τη γεωγραφία όσο και την ιστορία της ευρύτερης περιοχής. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι οι πόλεις Σκύδρα και Πέλλα ήταν μέχρι τον 5ο αιώνα παραθαλάσσιες. Η ταχύτατη εξέλιξη του δελταϊκού συστήματος, λόγω των συνεχών προσχώσεων του Αξιού και των γειτονικών ποταμών Αλιάκμονα, Λουδία και Γαλλικού, επέκτεινε τη στεριά σχηματίζοντας τον Θερμαϊκό κόλπο όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Η φυσική κοίτη του Αξιού οδηγούσε τα νερά κοντά στο σημερινό λιμάνι της Θεσσαλονίκης, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στις υποδομές και τη ναυσιπλοΐα. Έτσι, στις αρχές του 20ού αιώνα εκτεταμένα υδραυλικά έργα μετέφεραν τον φυσικό ρου του ποταμού δυτικότερα, κοντά στα εκβολικά συστήματα των υπόλοιπων ποταμών, απελευθερώνοντας καλλιεργήσιμες εκτάσεις και δημιουργώντας τον μεγαλύτερο δελταϊκό σχηματισμό της χώρας.

Σήμερα, το εκτεταμένο Δέλτα καταλαμβάνει έκταση 22.000 στρεμμάτων, συνθέτοντας έναν από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Μεσογείου, προστατευμένο από διεθνείς συνθήκες όπως η Ramsar και το δίκτυο Natura 2000. Η βιοποικιλότητα είναι εντυπωσιακή: αναπτύσσονται περισσότερα από 370 είδη φυτών, κυρίως αλόφυτα, αλλά και δέντρα που σχηματίζουν παραποτάμια δάση όπως ιτιές, σκλήθρα, λεύκες, φτελιές και καραγάτσια. Τα δάση αυτά στηρίζουν τις όχθες των ποταμών, δημιουργούν φυσικούς διαδρόμους για την ασφαλή περιπλάνηση λύκων, τσακαλιών και αγριόγατων, ενώ στις ρίζες τους αναπαύεται και φωλιάζει η ακριβοθώρητη βίδρα. Από τα συνολικά 50 είδη θηλαστικών που απαντούν στην περιοχή, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο λαγόγυρος, ένας εδαφόβιος σκίουρος που κινδυνεύει με εξαφάνιση, του οποίου η περιοχή του Αξιού αποτελεί το νοτιότερο όριο εξάπλωσης στην Ευρώπη.

Η περιοχή είναι παγκόσμιας ορνιθολογικής σημασίας καθώς έχουν καταγραφεί 299 είδη πουλιών – δηλαδή το 66% των ειδών που έχουν παρατηρηθεί έως σήμερα στην Ελλάδα. Εδώ σταθμεύουν, φωλιάζουν ή ξεχειμωνιάζουν σημαντικοί πληθυσμοί σπάνιων ειδών όπως ο αργυροπελεκάνος, η αβοκέτα, η λιμόζα, ο νυχτοκόρακας, ο κρυπτοτσικνιάς αλλά και το μεγαλύτερο αρπακτικό της Ελλάδας, ο θαλασσαετός. Ιδιαίτερα τον χειμώνα, χιλιάδες παρυδάτια πουλιά καταφθάνουν στον υγρότοπο για να τραφούν, ανάμεσά τους και εκατοντάδες φοινικόπτερα (φλαμίνγκο), συνθέτοντας ένα μαγευτικό χειμωνιάτικο τοπίο.

Στις εκβολές αναπαράγονται επίσης ψάρια που τροφοδοτούν τον Θερμαϊκό, έναν από τους πιο πλούσιους αλιευτικούς τόπους της χώρας. Παράλληλα, η περιοχή φιλοξενεί τη μεγαλύτερη μονάδα μυδοκαλλιέργειας στην Ελλάδα και υποστηρίζει παράκτια αλιεία μικρής κλίμακας.

Η σημασία του Δέλτα όμως δεν είναι μόνο οικολογική. Ο Αξιός αναφέρεται ήδη από τον Όμηρο ως «καλώς ρέων» και αποτέλεσε ζωτικό δρόμο ανεφοδιασμού για τον στρατό του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Στα βυζαντινά χρόνια λειτουργούσε ως φυσικό αμυντικό όριο, ενώ στα οθωμανικά χρόνια η πεδιάδα του παρήγαγε σημαντικές ποσότητες βαμβακιού και ρυζιού. Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρξε στρατηγικό πεδίο μαχών και οχυρώσεων, ενώ στη συνέχεια γνώρισε το προσφυγικό κύμα της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Σήμερα, το Δέλτα του Αξιού είναι ένας τόπος συνύπαρξης φύσης, ιστορίας και ανθρώπινης δραστηριότητας. Μέσα από ένα εκτεταμένο δίκτυο καλά συντηρημένων χωματόδρομων και μονοπατιών, προσφέρει ιδανικές συνθήκες για ποδηλατικές εξερευνήσεις και παρατήρηση της άγριας ζωής.

Η προτεινόμενη ποδηλατική διαδρομή έχει ως αφετηρία το Καλοχώρι, μόλις 15 χιλιόμετρα από το κέντρο της Θεσσαλονίκης. Ακολουθεί παραθαλάσσια πορεία για περίπου 25 χιλιόμετρα και στη συνέχεια κινείται κατά μήκος της ανατολικής όχθης του Αξιού έως το ύψος της εθνικής οδού. Από εκεί συνεχίζει μέσα από αγροτικές εκτάσεις, παράλληλα με παραπόταμο του Αξιού, και συναντά τον Γαλλικό ποταμό, τον οποίο διασχίζει πριν καταλήξει και πάλι στην αφετηρία. Παρόλο το σχετικά μεγάλο μήκος της, η διαδρομή δεν έχει καμία υψομετρική δυσκολία και είναι εύκολη ακόμη και για ποδηλάτες με μέτρια φυσική κατάσταση. Σε όλο το μήκος της δεν υπάρχουν σημεία ανεφοδιασμού σε τρόφιμα και νερό, γι’ αυτό απαιτείται κατάλληλη προετοιμασία. Η καλύτερη περίοδος για ποδηλασία στην περιοχή είναι από τα μέσα του φθινοπώρου έως το τέλος της άνοιξης.