ΔΡΟΜΟΙ ΤΟΥ ΜΑΡΜΑΡΟΥ

Το Πεντελικό όρος, γνωστό και ως Πεντέλη, δεσπόζει βόρεια της Αθήνα, οριοθετώντας το λεκανοπέδιο από την κοιλάδα του Μαραθώνα. Με χαρακτηριστικό πυραμιδοειδές σχήμα, φτάνει στο υψηλότερο σημείο του, την κορυφή Πυργάρι στα 1.109 μ. Ξεχωρίζει για τα λευκά, σκληρά πετρώματά του, τα πευκοδάση —όπου αυτά διασώθηκαν από τις πυρκαγιές— και τις πηγές που αναβλύζουν στις πλαγιές του.

Στην αρχαιότητα ονομαζόταν Βριλησσός που σημαίνει ισχυρός λίθος (βριώ: έχω ισχύ + λάας: πέτρα + σος: κατάληξη), όνομα που συναντάμε σε κείμενα του Ηρόδοτου και του Θουκυδίδη. Η ονομασία «Πεντέλη» εμφανίζεται αργότερα, κατά τον 3ο αιώνα π.Χ., και αρχικά προσδιόριζε τον οικισμό και όχι το ίδιο το βουνό. Ο όρος «Πεντελικόν» αποδίδεται στο βουνό που περιβάλλει την Πεντέλη.

Η φήμη της περιοχής συνδέεται άρρηκτα με το Πεντελικό μάρμαρο. Από τα αρχαία λατομεία, και ιδιαίτερα από το σπήλαιο των Αμώμων —γνωστότερο ως Σπήλαιο Νταβέλη— εξορύχθηκε το μάρμαρο που χρησιμοποιήθηκε για την οικοδόμηση της Ακρόπολης των Αθηνών και του Ναού του Ολυμπίου Διός, αλλά και νεότερων εμβληματικών κτηρίων όπως η Εθνική Βιβλιοθήκη, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και το Ζάππειο Μέγαρο. Στο εσωτερικό του σπηλαίου λειτούργησε κατά την αρχαιότητα  Νυμφαίο (τόπος λατρείας των γυναικείων θεοτήτων Νυμφών), το οποίο αποτέλεσε  τόπο ανάπαυσης και λατρείας των λατόμων.

Πολύ αργότερα, τον 10ο αιώνα μ.Χ. αρχίζει η οικοδόμηση πολυάριθμων χριστιανικών ναών σηματοδοτώντας  την ταύτιση της περιοχής με το χριστιανισμό. Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας το Πεντελικό τοπίο προσφέρει κρησφύγετο με τις σπηλιές και τις πλαγιές του στους αντάρτες Αμαρουσίου και Αθηνών. Μετά την απελευθέρωση και τη σύσταση του νεοελληνικού κράτους εγκαθίστανται στην περιοχή οι πρώτοι μόνιμοι κάτοικοι, Σαρακατσαναίοι βοσκοί κυρίως από το γειτονικό Μαραθώνα.

Στα χρόνια της γερμανικής κατοχής οι κάτοικοι της Πεντέλης προσφέρουν καταφύγιο στους Αθηναίους αντάρτες και υφίστανται τα αντίποινα από τους Γερμανούς. Μετά το 1940 η περιοχή φιλοξένησε σανατόρια για την αντιμετώπιση της φυματίωσης, καθώς ο καθαρός αέρας του βουνού θεωρούνταν ευεργετικός. Ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες περισσότερα από 10.000 άτομα κατοικούσαν στο βουνό -οι περισσότεροι σε αντίσκηνα- για να αντιμετωπίσουν την ασθένεια μέσω του καθαρού αέρα. Οι τελευταίες 3 δεκαετίες σηματοδότησαν την καταστροφή του βουνού, με 4 μεγάλες πυρκαγιές, (1995, 1998, 2007, 2024) και την ταυτόχρονη δόμηση που έβαλε ταφόπλακα στα σχέδια της φύσης για ανάκαμψη.

Παρά τις πληγές του, το Πεντελικό παραμένει οικολογικά σημαντικό. Φιλοξενεί περισσότερα από 1.100 είδη φυτών, μεταξύ των οποίων και το τοπικό ενδημικό Verbascum pentelicum. Η πανίδα περιλαμβάνει αλεπούδες, λαγούς και νυφίτσες, ενώ απαντώνται ακόμη αρπακτικά όπως φιδαετοί και γερακίνες, καθώς και πλούσια ερπετοπανίδα. Στο Σπήλαιο Νταβέλη ζει και το ενδημικό ορθόπτερο Dolichopoda petrochilosi, είδος που δεν συναντάται μόνο σε 4 σπήλαια της Αττικής και πουθενά αλλού στον κόσμο.

Η διαδρομή αποτελεί σημείο αναφοράς για την ορεινή ποδηλασία εξερεύνησης στα περιαστικά βουνά της πρωτεύουσας, μιας και διασχίζει υπέροχα μονοπάτια μεγάλου μήκους και στενούς χωματόδρομους έχοντας πάντα υπέροχη θέα στο Λεκανοπέδιο ενώ συναντά σημαντικά αρχαία, βυζαντινά και σύγχρονα μνημεία.

Έχοντας ως αφετηρία την πλατεία της Παλιάς Πεντέλης,  ελίσσεται στις νότιες πλαγιές του Πεντελικού όρους. Στην αρχή, ανηφορίζει σε δύσβατους χωματόδρομους με έντονες κλίσεις οι οποίες δοκιμάζουν πόδια και πνευμόνια και στη συνέχεια τραβερσάρει όλη τη νότια πλαγιά μέσα από παλιά λατομεία μαρμάρου, – πραγματικές πληγές στο σώμα του βουνού- αλλά πάντα με υπέροχη θέα. Αγγίζοντας το υψηλότερο σημείο της διαδρομής, λίγο πιο κάτω από την κορυφή του βουνού, ξεκινά η απόλαυση. Πετρώδεις χωματόδρομοι εναλλάσσονται με αρκετά μονοπάτια σε μια κατάβαση 5,5 χιλιομέτρων. Η διαδρομή περνά από  το εκκλησάκι του ‘’Αγίου Ιωάννη του Λατόμου’’ με την παγωμένη πηγή του ενώ λίγο πιο κάτω βρίσκεται η διάσημη σπηλιά του λήσταρχου Νταβέλη με το πέτρινο βυζαντινό εκκλησάκι του Αγίου Σπυρίδωνος  (12^ου αι μ.Χ). Από δω που κατέβηκαν τα μάρμαρα για να καταλήξουν τελικά στον Παρθενώνα, ξεκινά ο ‘’δρόμος της λιθαγωγίας’’, ένα υπέροχο κατηφορικό -τεχνικό στην αρχή- μονοπάτι που θα μας φέρει έως το σημείο εκκίνησης και για το οποίο αξίζει και με το παραπάνω ο ιδρώτας που χύθηκε στην ανηφόρα.

Το μήκος της διαδρομής δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλο, αλλά οι κλίσεις είναι έντονες και το τερέν απαιτητικό. Ως εκ τούτου, ενδέχεται να δυσκολευτούν οι αρχάριους ποδηλάτες. Παρά το υψόμετρο και την ύπαρξη νερού σε αρκετά σημεία της, προτείνεται να αποφεύγεται τις πολύ θερμές μέρες του καλοκαιριού λόγω της μεσημβρινής (νότιας) έκθεσης και της χαμηλής βλάστησης σε όλο το μήκος της διαδρομής.